Uitstelgedrag is het vrijwillig uitstellen van taken die je eigenlijk wilt of moet doen en waarbij je weet dat het uitstel waarschijnlijk niet goed is en tot moeilijkheden en (extra) stress kan leiden. Lastige gesprekken stellen we over het algemeen graag uit, tegen beter weten in. In jouw hoofd label je een bepaald gesprek als lastig, en dan begint het interne proces dat behoorlijk wat energie kan kosten. Inzicht krijgen is de eerste stap om veranderingen aan te brengen in jouw uitstelgedrag.

Waarom we toch uitstellen?

De redenen waarom we lastige gesprekken toch uitstellen, zijn:

Het vermijden van negatieve emoties
Faalangst, negatief perfectionisme, succesangst, verveling of pijn zijn voorbeelden van negatieve emoties, die we willen vermijden. We denken dat het beter is om het lastige gesprek te stellen, dan in contact te komen met onze eigen negatieve emoties.

Bescherming van het eigen ego
We stellen het moment uit waarop we het lastige gesprek voeren, omdat het resultaat daarvan van invloed kan zijn op onze status, of wanneer we met dit lastige gesprek kritiek of een afwijzing riskeren.

De overtuiging dat problemen zich soms vanzelf oplossen
We zijn ervan overtuigd dat als we nu geen actie ondernemen, dat de persoon in kwestie vanzelf bijdraait, een ander het initiatief neemt, of het probleem misschien wel vergeten wordt.

De overtuiging dat je onder druk het beste presteert
Als we wachten met beginnen tot het moment bijna daar is, zijn we gefocust en geconcentreerd en creëren we daarmee het beste resultaat. Tenminste, dat houden we onszelf voor.

Zes stadia van uitstelgedrag

Ook al hebben we een reden “uitgekozen” om het lastige gesprek uit te stellen, naarmate de tijd verstrijkt zullen we er toch aan moeten geloven. Er zijn verschillende stadia van uitstelgedrag, die samenhangen met onze zelfverzekerdheid, de druk van buitenaf en de mate waarop we de ernst van het uitstelgedrag erkennen of juist miskennen.

Stadium 1: Ik kan de hele wereld aan
De zelfverzekerdheid overheerst, omdat het lastige gesprek nog ver weg is en abstract blijft.

Stadium 2: Broze zelfverzekerdheid
In dit stadium komen de eerste barstjes in jouw zelfverzekerdheid, omdat je je eigen rol ten aanzien van het lastige gesprek nog steeds positief inschat. Het is overigens niet altijd even duidelijk op basis waarvan je die inschatting maakt.

Stadium 3: Verliezen in productiviteit
In stadium 3 ga je actief op zoek naar andere taken en bezigheden om tijd en energie in te stoppen, om de opkomende twijfel en angst te onderdrukken.

Stadium 4: Totale ontkenning
Uitstelgedrag? Waar heb je het over?
Ook al wordt dit door je omgeving benoemd, je bent van mening dat je alles onder controle hebt.

Stadium 5: Blinde paniek
Je beseft dat je te lang hebt uitgesteld, en gaat je als een bezetene voorbereiden op het lastige gesprek met kans op succes of een drama.

Stadium 6: De vage goede voornemens
Of het nu een goede of slechte afloop was, je neemt je voor dit nooit meer te doen. De vraag is of dit niet bij een ‘goed voornemen’ blijft.

Onderzoek waarom jij lastige gesprekken uitstelt

Een voedingsbodem voor uitstelgedrag van lastige gesprekken kan dus jouw eigen soort overtuigingen zijn, maar ook reële angsten of andere factoren vanuit je werk- of privéomgeving. Niet alles is te beïnvloeden, maar je kunt overal aan werken.

Wat is op jou van toepassing?
– Doe je aan ‘pleasen’?
– Heb je een bepaalde mate van faalangst?
– Wat is het ergste dat er kan gebeuren?
– Ga je confrontaties liever uit de weg?
– Herken je je in besluiteloosheid of perfectionisme?
– Wat kun je zeggen over je zelfbeeld?
– Wat kun je zeggen over jouw interne of een externe locus of control?

Zodra duidelijk is waarom jij een lastig gesprek uitstelt, blijft er ruimte over om je op de ander te concentreren. Juist wanneer je nog met jouw interne processen bezig bent, loop je het risico dat de ander zich niet begrepen of gehoord voelt. En dat is essentieel voor de kans op een goede afloop.